Fungicydy

Fungicydy – jak wybrać odpowiednie?

Fungicydy dobiera się, uwzględniając rodzaj uprawy (czyli uprawiane gatunki), a także fazę ich rozwoju. Dlatego zaleca się korzystać z programów ochrony, np. roślin sadowniczych, zbóż, rzepaku, buraków, kukurydzy czy warzyw. To najprostszy sposób, aby właściwie dopasować preparaty grzybobójcze. Warto jednocześnie pamiętać, że mają różne mechanizmy działania. Są stosowane zapobiegawczo, interwencyjnie na choroby grzybowe lub łączą obie funkcje. Dzieli się je na trzy rodzaje ze względu na sposób działania.

• Fungicydy kontaktowe – działają powierzchniowo. Substancja aktywnie czynna „działa” na powierzchni liści, pędów i innych organów, ale nie wnika przez tkanki do wewnątrz. Zwalcza patogeny grzybowe w miejscach kontaktu. Niestety nie niszczy grzybów, które już wniknęły do wewnętrznych warstw i przerastają tkanki. Jednocześnie fungicydy kontaktowe dla skuteczności zabiegu wymagają dokładnego oprysku. Zaletą jest natomiast niska zdolność patogenów do wytwarzania na nie mechanizmów odpornościowych. Przykładem fungicydów kontaktowych są preparaty siarkowe.
• Fungicydy wgłębne – uchodzą za skuteczniejsze, gdyż przenikają do wnętrza tkanek. Pozostają aktywne w danych obszarach, ale nie krążą w roślinie, np. przez naczynia przewodzące. Dlatego w tym wypadku precyzja zabiegu ochronnego jest również bardzo ważna. Do znanych substancji należących do tej grupy zalicza się m.in. prochloraz.
• Fungicydy układowe – wnikają w głąb rośliny, ale jednocześnie przemieszczają się wewnątrz, np. z sokami lub przez wiązki przewodzące. Uchodzą za najskuteczniejsze, gdyż działają także w miejscach, które nie zostały potraktowane cieczą roboczą. Oczywiście w praktyce i tak lepiej wykonać dokładny oprysk grzybobójczy. Przykładem substancji działającej układowo jest m.in. tebukonazol.

Fungicydy można podzielić również pod względem mechanizmów, które niszczą grzyby. Pestycydy likwidują patogeny przez syntezę kwasów nukleinowych, zaburzenia oddychania, syntezę lipidów i błon komórkowych czy biosyntezę steroli. Są to jednak informacje dla specjalistów z branży. Dla rolnika, ogrodnika czy sadownika istotne jest, na jakie choroby grzybowe działa preparat, czy jest skuteczny i w jakich warunkach można go stosować.

Choroby grzybowe – co najczęściej zagraża uprawom?

Oczywiste jest, że fungicydy dobiera się do konkretnych chorób. Poszczególne preparaty grzybobójcze często mają szerokie spektrum działania, ale pewnych patogenów mogą nie „wychwytywać”. Dlatego jest to główne kryterium przy wyborze preparatu. Przykłady znanych i powszechnych chorób to m.in. szara pleśń, mączniak prawdziwy, mączniak rzekomy, rdze, plamistości liści, septoriozy, choroby podstawy źdźbła czy sucha zgnilizna kapustnych. Patogeny je wywołujące atakują różne grupy roślin – od warzyw, po drzewa, krzewy owocowe, zboża, rzepaki i wiele innych. Ponadto istnieje grupa chorób, która występuje na konkretnych rodzinach roślin lub grupach. Przykładem jest zaraza ziemniaka, która pojawia się także na innych warzywach psiankowatych, np. na pomidorze.

Dlatego kluczem do zwalczania chorób grzybowych i ograniczenia potencjalnych strat w plonie jest rozpoznanie patogenu i szybka reakcja. Poszczególne zabiegi profilaktyczne i ochronne wykonuje się zgodnie z zasadami integrowanej ochrony (i przy zachowaniu BHP).

Środki grzybobójcze a temperatury stosowania

Środki grzybobójcze działają w określonym zakresie temperatur. Od tego zależy, jak skutecznie radzą sobie z chorobami. Warto to sprawdzać. Jedno jest wspólne – należy unikać wykonywania oprysków grzybobójczych w skrajnych temperaturach, tj. przy dużym chłodzie (np. poniżej 7°C) i w czasie upałów (powyżej 23-25°C). Większość fungicydów działa w zakresie 8-20°C, chociaż oczywiście różnią się tolerancją w zależności od grupy, do której należą. Przykładowo temperatura powietrza dla strobiluryn nie powinna spadać poniżej 11°C. Dużą odpornością charakteryzuje się natomiast proquinazid, który działa już od 5°C.

WP, WG, EC – co oznaczają formulacje pestycydów, w tym fungicydów?

Poszczególne środki ochrony roślin mają skrótowe, dwuliterowe oznaczenia, które oznaczają ich formę. Warto zwrócić na to uwagę.

• EW – emulsja, olej w wodzie do stosowania po rozcieńczeniu wodą.
• EC – koncentrat do sporządzania emulsji wodnej do stosowania po rozcieńczeniu wodą.
• SD – koncentrat zawiesinowy do bezpośredniego stosowania.
• SC – koncentrat stężonej zawiesiny do stosowania po rozcieńczeniu wodą.
• WG – granulat do sporządzania zawiesiny wodnej.
• WP – proszek do sporządzania zawiesiny wodnej.

Walka z chorobami grzybowymi – po pierwsze profilaktyka

Fungicydy są najskuteczniejszym narzędziem w walce z chorobami grzybowymi roślin. Najlepiej stosować zapobiegawcze preparaty, jednak praktyka pokazuje, że potrzebne są również zabiegi doraźne — interwencyjne. Niezależnie od tego zaleca się wykonywać szereg działań profilaktycznych, które zależnie od rodzaju uprawy obejmują zmianowanie, wybór odmian mało podatnych na choroby, zastosowanie odpowiedniej gęstości sadzenia/siewu, czy przyoranie resztek po żniwach lub zbiorach. Ograniczy to choroby grzybowe u roślin, a w razie ich wystąpienia złagodzi przebieg.